Didim (Didyma) M.Ö. 2500 yıllarında Küçük Asya'nın kahinlik merkezlerinden biriydi. Kentin kuruluşu efsanelere dayanır. İyonya'nın en küçük kenti olan Milet'in yakınlarında, Milet'lilerin kurduğu Apollon Tapınağı'na "DIDYMEION" denirdi. İlk çağlarda verilen bu adın kaynağı tam olarak açıklanamamakla birlikte "İkiz Tapınak" veya "İkizler Tapınağı" anlamına gelen bu ad, birbirine paralel iki dağ veya Tanrı Apollo'nun sevdiği ikizlerden gelmektedir diyenler bulunmaktadır.

Fransız tarihçi Charles Texsieo, o çağlarda birbirine paralel iki tepeye (Mabedin doğusundaki mezarlık tepesi ve batısındaki muhacir mahallesi tepesi) ikizler tepesi anlamına gelen Didymeion denildiğini belirtiyor. Bazı tarihçilere göre de, Didyma'nın anlamının Efes'te Tanrıça Artemis'in ikiz kardeşi olan Apollon adına Didim'de yapılan bir mabet olması ihtimalinden kaynaklanmaktadır.

Pers'ler tarafından yakılıp, yıkılınca yaklaşık 150-200 yıl harap kalmıştır. Büyük İskender'in Pers'leri yenmesinden sonra yapımına tekrar başlanmıştır. Çok büyük tutulan yapı için, o çağlarda yanan Artemis Tapınağı'nı yeniden yapan Panienie ve Milet'li Dephnis görevlendirilir. Tapınak bitince dünyanın sekizinci harikası olacaktır.

Apollon Tapınağı'nın boyu 109.5 m., eni 51 m.'dir. Yedi ayak merdivenle platforma çıkılır. Mabette 124 sütun vardır. Sütunların yüksekliği 19.4 m.'dir. Günümüzde 3 tanesi ayakta durmaktadır. 

Tapınak 4 ana kısma ayrılmıştır;

• 1 antre (pronos),

• 2 oniki sütunlu salon (dodecastlions), 

• 3 iki sütunlu hol,

• Dinlenme mahalli (autituon).

 Mabette 1.43 m. yüksekliğinde eşiği bulunan anıtsal kapının iki tarafında 7'şer m. yüksekliğinde, yaklaşık 50-60 ton ağırlığında tek parça mermer blok vardır.

Bütün zorluklara rağmen tapınağın yapımı MS II. yy. ortalarına kadar sürdürülmeye çalışılmıştır. Bu çağlarda Hristiyanlık buralarda da yayılınca dini inançlar da değişmiş, bunun sonucunda Apollon Tapınağı unutulmuştur. Bundan sonra tapınağın yapımı durdurulmuş, daha sonraki yıllarda Roma İmparatorlarının gayretlerine rağmen inşaat tamamlanamamıştır. İnşaatın yarım kaldığı; bugün bile duvarların son işçiliğinin yapılmadığı, bazı taşların tıraş edilmediği, bazı sütunlardaki yivlerin açılmadığından anlaşılmaktadır.

Bizans döneminde tapınak uzun yıllar değişik amaçlarla kullanılmıştır. Askeri garnizon ve kilise olarak kullanıldı. Serin olduğu için yaz aylarında yiyecek deposu olarak da kullanılmıştır.

Tapınak Osmanlı döneminde çok iyi korundu. Ancak Fatih Sultan Mehmet zamanında büyük bir deprem oldu ve bu depremde tapınak büyük hasar gördü.

MS XVIII. yy.'da ilk defa burasını gezen Nevson ve C.Texier gibi gezginlerin Didim ile ilgili yazıları sonucu İngilizler inceleme ve araştırmalara başladı. 1870 yılında Fransızlar Thomas ve Rayet başkanlığında araştırmalar yaptılar. Sistemli kazılar 1904 yılında Berlin Müzesi adına Almanlar tarafından başlatıldı. Kazılar 1913 yılına kadar Prof. Theodor tarafından yürütüldü. 1924-1925 yıllarında bugünkü görüntüler elde edildi. 1970 yıllarında tapınağın kutsal yolu araştırmaları başlatıldı. Yapılan kazılar sonucunda, kutsal yol bağlantıları ortaya çıkarıldı.

Didyma, zamanında bölgenin en büyük dini merkezi halindeydi. Tapınağı Branhit denilen rahipler yönetirdi. İyonlular, tapınağı ve rahipleri koruyorlardı. Tapınağa yakın olan Milet, Prien, Samos, Marathesion, Herakleia ve Magnesia yerleşim merkezlerinden insanlar önemli günlerde tapınağı ziyaret ederlerdi. Deniz yolu ile gelenler, Panarmos (Sedef Koy) limanından kutsal yolu takip ederek tapınağa ulaşırlardı.  Milet-Didim arasındaki kutsal yolu izlerlerdi. Kutsal yol, kutsal orman içerisinden geçiyordu ve etrafı aslan heykelleri ile çevriliydi. Kutsal yolun tapınak girişinde hamam vardı. Ziyaretçiler bu hamamda temizlenirler, daha sonra tapınakta Tanrıları adına kurbanlar keserek dilekte bulunurlardı.

Didim 1960'lı yıllara kadar kenarda kalmış, ulaşımı olmayan, çevre köy ve ilçelere bağlantısı bulunmayan, yeraltı ve yerüstü suyu az bulunan kıraç bir yerleşim merkezidir. Bu nedenle Didim'liler yıllarca tek ürün ve tek gelir kaynağı olan tütüncülüğe mahkum olmuşlardır. Didim'lilerin aile hayatına çok bağlı olmaları ve köyün çevreye kapalı olması, göç etmeyi de gündeme getirmemiştir. Didim çok uzun yıllar çevreye kapalı ve kendi yağıyla kavrulan bir yerleşim yeri olarak kalmıştır.  1960 yılına kadar suyun omayışı, ulaşımın bulunmayışı nedeniyle incir ve armuttan başka hiçbir meyve ağacı yetişmeyen Didim'de; sofralara yılda bir iki defa elma, şeftali gibi meyveler konabilirdi. Altmışlı yıllardan sonra Altınkum Plajı'nın kurulması, yolların açılması, afet evlerinin yapılması ile Didim hızlı bir gelişme sürecine girmiştir. 

Son yıllarda turizmin hızlı gelişmesi ile yöreye bir canlılık gelmiştir. İnşaat sektörü gelişmiş, küçük bir kasaba olan Didim hızla büyümeye başlamıştır. 

İlçede en çok tütün, arpa ve buğday ekimi yapılır. Balat, Batı ve Yeniköy'de pamuk yetiştirilir. Fevzipaşa ve Akbük köylerinde zeytin yetiştirilmektedir. Son yıllarda derin yeraltı kaynaklarından yararlanılarak, inşaatlardan nasibini alamayan arazilerde az da olsa bağ-bahçe tarımı yapılmaya başlanmıştır. Ancak Didim artık tarım kenti olmaktan çıkmış, ilçede turizm birinci sırayı almıştır.

Altınkum, denizinin temizliği ve kumunun güzelliğiyle dünyaca ünlüdür. Birbirinden güzel, irili ufaklı 85 koyu vardır. Didim'de 200'e yakın tesis 20.000 yatak kapasitesiyle hizmet vermektedir. Bu tesislere her yıl yenileri eklenmektedir. İnşaatlar devam ettiğinden alt yapı sorunu çözümlenememiştir. Günümüzde altyapı çalışmaları hızla devam etmektedir.

Dünya harikası Apollon Mabedi'nin Didim'de oluşu, kültür ve bilgi merkezi Milet'in, şehir planlamalarında eşsiz örneklerden biri olan Prien'in ve inanç turizminin simgesi olan Efes'in çok yakın oluşu; Bafa Gölü, Büyük Menderes, Kuş Cenneti Milli Parkı, sakin atmosferi, astımlılara çok iyi gelen oksijen oranı çok yüksek temiz havası ile günümüzde sadece yaz turizminin yapıldığı Didim; gelecekte kış turizminin de önem kazanacağı büyük bir tatil ve dinlenme merkezi olacaktır.

Bünyesinde hava limanının olmayışı dezavantaj olarak görülse bile, Menderes ve Milas-Bodrum havalimanlarının çok yakın oluşu ve ulaşımın rahat olması bu eksikliği giderdiği gibi; sessiz bir tatil beldesi olmasını da sağlamaktadır.

KAYNAK :

Bu sayfadaki tüm bilgiler, "Tanıtım Yayıncılık Promosyon Hizmetleri" tarafından hazırlanan

 "Didim 2001 Tanıtım Kataloğu"

baz alınarak hazırlanmış olup; hiçbir ticari kaygı gözetilmeksizin, sadece yöremizin tanıtımına katkıda bulunmak amacıyla sitemize eklenmiştir.